ความเข้าใจที่เจอบ่อยที่สุดในที่ทำงานคือ "เกษียณก็เหมือนลาออก ไม่ได้อะไร" ประโยคนี้ผิดและเป็นความเข้าใจผิดที่แพงที่สุดเรื่องหนึ่งในชีวิตการทำงาน เพราะกฎหมายแรงงานเขียนไว้ตรง ๆ ว่าการเกษียณอายุให้ถือว่าเป็นการเลิกจ้าง ลูกจ้างเอกชนที่เกษียณจึงได้รับค่าชดเชยตามอายุงานเต็มจำนวน สูงสุด 400 วันของค่าจ้างอัตราสุดท้าย
และเพราะอัตราค่าชดเชยเป็นขั้นบันไดตามอายุงาน ไม่ได้ไล่ขึ้นทีละวัน วันสุดท้ายของการทำงานที่ต่างกันเพียงวันเดียวจึงทำให้เงินต่างกันได้ถึงแสนบาท
ตัวเลขทุกตัวในบทความคำนวณจาก public/assets/severance.js ซึ่งเป็นไฟล์เดียวกับที่ เครื่องคำนวณเงินชดเชยเลิกจ้าง ของเว็บนี้ใช้และมีชุดทดสอบคุมอยู่
เกษียณไม่ใช่ลาออก — มาตรา 118/1 ให้ถือว่าเป็นการเลิกจ้าง
ค่าชดเชยตามมาตรา 118 เป็นเงินที่นายจ้างต้องจ่ายเมื่อ "เลิกจ้าง" ลูกจ้างที่ไม่มีความผิด ดังนั้นคำถามทั้งหมดจึงไปรวมอยู่ที่ว่าการเกษียณนับเป็นการเลิกจ้างหรือไม่ ซึ่งกฎหมายตอบไว้แล้วในมาตรา 118/1 วรรคหนึ่ง
มาตรา 118/1 วรรคหนึ่ง — "การเกษียณอายุตามที่นายจ้างและลูกจ้างตกลงกันหรือตามที่นายจ้างกำหนดไว้ ให้ถือว่าเป็นการเลิกจ้างตามมาตรา 118 วรรคสอง"
มาตรานี้ไม่ได้มีมาตั้งแต่ต้น กฎหมายคุ้มครองแรงงานปี 2541 ไม่ได้พูดถึงการเกษียณเลย ศาลฎีกาจึงเคยต้องวินิจฉัยเป็นคดี ๆ ไปว่าการเกษียณเป็นการเลิกจ้าง จนมีการเพิ่มมาตรา 118/1 เข้ามาโดยพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน (ฉบับที่ 6) พ.ศ. 2560 ซึ่งประกาศในราชกิจจานุเบกษาเมื่อ 31 สิงหาคม 2560 และมีผลบังคับใช้ตั้งแต่ 1 กันยายน 2560
ผลในทางปฏิบัติคือ เมื่อถึงวันเกษียณตามระเบียบของบริษัท ลูกจ้างไม่ต้องยื่นอะไร ไม่ต้องเขียนใบลาออก และไม่ต้องขอ นายจ้างมีหน้าที่จ่ายค่าชดเชยตามอายุงานเหมือนกับกรณีเลิกจ้างทั่วไป เงินก้อนนี้ต่างจากกองทุนสำรองเลี้ยงชีพและต่างจากบำนาญชราภาพของประกันสังคม เป็นเงินที่นายจ้างจ่ายคนละก้อนกัน
เงินเดือนเท่านี้ เกษียณแล้วได้เท่าไร
ฐานที่ใช้คือ "ค่าจ้างอัตราสุดท้าย" คิดเป็นรายวันโดยหารด้วย 30 ตามที่กฎหมายแรงงานใช้กับค่าจ้างรายเดือน แล้วคูณจำนวนวันตามขั้นอายุงาน ตารางนี้ไล่สองขั้นที่คนเกษียณส่วนใหญ่อยู่ คือ 10–20 ปี และ 20 ปีขึ้นไป
| เงินเดือนอัตราสุดท้าย | ค่าจ้างรายวัน | อายุงาน 10–20 ปี (300 วัน) | อายุงาน 20 ปีขึ้นไป (400 วัน) | ส่วนต่างเมื่อข้ามเส้น 20 ปี |
|---|---|---|---|---|
| 15,000 | 500.00 | 150,000 | 200,000 | 50,000 |
| 20,000 | 666.67 | 200,000 | 266,667 | 66,667 |
| 25,000 | 833.33 | 250,000 | 333,333 | 83,333 |
| 30,000 | 1,000.00 | 300,000 | 400,000 | 100,000 |
| 40,000 | 1,333.33 | 400,000 | 533,333 | 133,333 |
| 50,000 | 1,666.67 | 500,000 | 666,667 | 166,667 |
คนเงินเดือน 30,000 บาทที่อยู่กับบริษัทมา 20 ปีจึงมีสิทธิได้ 400,000 บาทในวันที่เกษียณ ซึ่งเป็นเงินก้อนที่ใหญ่พอจะเปลี่ยนแผนหลังเกษียณได้ทั้งแผน และเป็นเงินที่หายไปทั้งก้อนถ้าออกจากงานด้วยวิธีที่ผิด
ข้อสังเกตอีกข้อคือคอลัมน์สุดท้าย เส้นแบ่ง 20 ปีให้เงินเพิ่ม 100 วันในครั้งเดียว ซึ่งมากกว่าเส้นแบ่งอื่นทุกเส้น เส้นนี้เพิ่งมีขึ้นจากพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน (ฉบับที่ 7) พ.ศ. 2562 ก่อนนั้นอายุงาน 10 ปีขึ้นไปได้ 300 วันเป็นขั้นสูงสุด คนที่ทำงานยาวมากจึงเพิ่งได้ขั้นใหม่นี้มาไม่กี่ปี
ออกเร็วไปวันเดียว ตกไปหนึ่งขั้น
นี่คือจุดที่เจ็บที่สุดและเป็นจุดที่เครื่องคิดเลขทั่วไปมองไม่เห็น เพราะอัตราค่าชดเชยไม่ได้เพิ่มขึ้นตามอายุงานแบบเส้นตรง แต่กระโดดเป็นขั้นที่เส้นแบ่ง 6 เส้น อายุงานที่ขาดไปหนึ่งวันก่อนเส้นจึงมีค่าเท่ากับขาดไปทั้งขั้น
ลองเคสจริง คนเริ่มงาน 1 กรกฎาคม 2549 เงินเดือนอัตราสุดท้าย 30,000 บาท
สังเกตว่าวันที่ 30 มิถุนายน 2569 ทำให้อายุงานครบ 20 ปีพอดี ไม่ใช่วันที่ 1 กรกฎาคม 2569 เพราะวันสุดท้ายของการทำงานนับรวมเป็นวันทำงานด้วย คนที่เริ่มงานวันที่ 1 กรกฎาคมและทำถึงวันที่ 30 มิถุนายนของอีก 20 ปีข้างหน้าจึงทำงานครบ 20 ปีเต็ม
เส้นแบ่งทั้งหกเส้นให้ผลต่างไม่เท่ากัน ตารางนี้คิดที่เงินเดือน 30,000 บาทเพื่อให้เทียบกันได้
| เส้นแบ่งอายุงาน | ก่อนถึงเส้น | ตั้งแต่ถึงเส้น | เพิ่มขึ้น | เป็นเงิน (เงินเดือน 30,000) |
|---|---|---|---|---|
| ครบ 120 วัน | 0 วัน | 30 วัน | +30 วัน | 30,000 |
| ครบ 1 ปี | 30 วัน | 90 วัน | +60 วัน | 60,000 |
| ครบ 3 ปี | 90 วัน | 180 วัน | +90 วัน | 90,000 |
| ครบ 6 ปี | 180 วัน | 240 วัน | +60 วัน | 60,000 |
| ครบ 10 ปี | 240 วัน | 300 วัน | +60 วัน | 60,000 |
| ครบ 20 ปี | 300 วัน | 400 วัน | +100 วัน | 100,000 |
เส้นที่ควรระวังที่สุดคือเส้น 3 ปี (เพิ่ม 90 วัน) และเส้น 20 ปี (เพิ่ม 100 วัน) ส่วนเส้น 120 วันเป็นเส้นแรกสุด ต่ำกว่านั้นกฎหมายไม่ได้กำหนดให้จ่ายค่าชดเชยเลย
ไม่ว่าจะเกษียณตามระเบียบ ถูกเลิกจ้าง หรือบริษัทปิดกิจการ อายุงานคิดด้วยเกณฑ์เดียวกัน ถ้ารู้ว่าตัวเองอยู่ใกล้เส้นแบ่ง การนับอายุงานให้แม่นก่อนตกลงวันออกจึงสำคัญกว่าการต่อรองตัวเลขอื่นทั้งหมด
บริษัทไม่ได้กำหนดอายุเกษียณ — อายุ 60 แล้วแจ้งเกษียณเองได้
ปัญหาที่พบมากในบริษัทขนาดเล็กคือไม่มีระเบียบเรื่องอายุเกษียณเลย หรือมีแต่เขียนไว้สูงกว่า 60 ปี ลูกจ้างที่อายุมากแล้วจึงอยู่ในสภาพค้างคา ทำงานต่อก็เหนื่อย จะออกก็กลัวว่าการลาออกทำให้เสียค่าชดเชย กฎหมายเปิดทางให้ไว้แล้วในวรรคสองของมาตราเดียวกัน
มาตรา 118/1 วรรคสอง — "ในกรณีที่มิได้มีการตกลงหรือกำหนดการเกษียณอายุไว้ หรือมีการตกลงหรือกำหนดการเกษียณอายุไว้เกินกว่าหกสิบปี ให้ลูกจ้างที่มีอายุครบหกสิบปีขึ้นไปมีสิทธิแสดงเจตนาเกษียณอายุได้ โดยให้แสดงเจตนาต่อนายจ้างและให้มีผลเมื่อครบสามสิบวันนับแต่วันแสดงเจตนา และให้นายจ้างจ่ายค่าชดเชยให้แก่ลูกจ้างที่เกษียณอายุนั้น ตามมาตรา 118 วรรคหนึ่ง"
จุดที่ต้องแยกให้ชัดคือ "แสดงเจตนาเกษียณอายุ" ไม่ใช่ "ลาออก" ทั้งสองอย่างเป็นการที่ลูกจ้างเป็นฝ่ายบอกกล่าว แต่ผลต่างกันหมด การแสดงเจตนาเกษียณตามมาตรานี้ทำให้นายจ้างมีหน้าที่จ่ายค่าชดเชยตามอายุงาน การเขียนใบลาออกไม่มีผลนั้น ถ้าจะใช้สิทธิข้อนี้จึงควรเขียนหนังสือให้ชัดว่าเป็นการแสดงเจตนาเกษียณอายุตามมาตรา 118/1 ไม่ใช่หนังสือลาออก
อีกจุดที่มีผลกับเงินคือคำว่า "ให้มีผลเมื่อครบสามสิบวันนับแต่วันแสดงเจตนา" วันที่การเกษียณมีผลคือวันสิ้นสุดการเป็นลูกจ้าง ซึ่งอยู่หลังวันแจ้งไป 30 วัน ช่วงเวลา 30 วันนั้นยังเป็นอายุงาน ฉะนั้นเวลาคำนวณค่าชดเชยให้ใช้วันที่มีผล ไม่ใช่วันที่ยื่นหนังสือ สำหรับคนที่อยู่ใกล้เส้นแบ่งขั้น ความต่างของสองวันนี้คือความต่างของขั้นค่าชดเชยได้เลย
ส่วนคำว่า "อายุครบหกสิบปี" นับตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 16 ซึ่งเริ่มนับอายุตั้งแต่วันเกิด ทำให้วันที่อายุครบรอบปีบริบูรณ์มาถึงก่อนวันเกิดหนึ่งวัน รายละเอียดการนับและเครื่องมือคิดวันอยู่ที่หน้า คำนวณอายุ & นับวัน
เขียนใบลาออกเดือนสุดท้าย = ยกเงินก้อนนี้ให้นายจ้าง
เมื่อรวมสองเรื่องข้างบนเข้าด้วยกันจะเห็นกับดักที่แพงที่สุด คนที่ใกล้เกษียณและอยากออกก่อนเพราะเหนื่อย หรือถูกชวนให้ "ลาออกเองจะดูดีกว่า" กำลังสละเงินก้อนที่กฎหมายเขียนไว้ให้ ค่าชดเชยผูกกับการเลิกจ้าง การลาออกเป็นการบอกเลิกสัญญาฝ่ายลูกจ้างจึงไม่เข้าเงื่อนไข
| วิธีออกจากงาน | อายุงาน 10 ปี (เงินเดือน 30,000) | อายุงาน 20 ปี (เงินเดือน 30,000) |
|---|---|---|
| รอถึงวันเกษียณ หรือแสดงเจตนาเกษียณตาม ม.118/1 | 300,000 | 400,000 |
| เขียนใบลาออกเอง | 0 | 0 |
ตัวเลข 0 ในแถวล่างไม่ได้หมายความว่าไม่ได้อะไรเลย ค่าจ้างค้างจ่ายและค่าจ้างสำหรับวันหยุดพักผ่อนประจำปีที่ยังไม่ได้ใช้ยังได้ตามปกติ แต่ค่าชดเชยตามอายุงานซึ่งเป็นก้อนที่ใหญ่ที่สุดนั้นไม่ได้
ความต่าง 400,000 บาทในคอลัมน์ขวาคือเหตุผลที่ควรอ่านหนังสือที่ฝ่ายบุคคลยื่นให้เซ็นอย่างช้า ๆ ก่อนเซ็น เอกสารที่หัวกระดาษเขียนว่า "หนังสือลาออก" กับ "หนังสือแสดงเจตนาเกษียณอายุ" ให้ผลทางกฎหมายต่างกันทั้งก้อน
ที่มา: ตัวบทมาตรา 118/1 วรรคหนึ่งและวรรคสอง แห่งพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 เพิ่มโดยพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน (ฉบับที่ 6) พ.ศ. 2560 (ประกาศราชกิจจานุเบกษา 31 สิงหาคม 2560 · มีผล 1 กันยายน 2560) · อัตราค่าชดเชย 6 ขั้นตามมาตรา 118 โดยขั้น 20 ปีขึ้นไป 400 วัน เพิ่มโดยพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน (ฉบับที่ 7) พ.ศ. 2562 · การนับอายุตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 16 · ตัวเลขเงินทุกตัวคำนวณจาก dailyWage, getSeveranceTier, calculateTenure และ calculatePackage ใน public/assets/severance.js ซึ่งเป็นไฟล์เดียวกับที่ เครื่องคำนวณเงินชดเชยเลิกจ้าง ใช้ · ตรวจล่าสุด 18 ตุลาคม 2569
ที่บทความนี้ตอบไม่ได้
บทความนี้ไม่ได้คิดภาษีของเงินก้อนนี้ให้ เงินได้ที่นายจ้างจ่ายให้ครั้งเดียวเพราะเหตุออกจากงานมีวิธีคำนวณภาษีและเงื่อนไขการใช้สิทธิของตัวเองซึ่งขึ้นกับว่าเหตุที่ออกจากงานคืออะไรและทำงานมากี่ปี เรื่องนี้ควรถามกรมสรรพากรหรือผู้ทำบัญชีของบริษัทโดยตรงก่อนวางแผน ส่วนการประเมินภาษีเงินได้ทั้งปีใช้เครื่องคำนวณภาษีเงินได้ได้
บทความนี้ใช้กับลูกจ้างเอกชนที่อยู่ใต้พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงานเท่านั้น ข้าราชการเกษียณเมื่อสิ้นปีงบประมาณที่อายุครบ 60 ปีและรับบำเหน็จหรือบำนาญตามกฎหมายของตนเอง ซึ่งเป็นคนละระบบและคนละสูตรกับค่าชดเชยทั้งหมด พนักงานองค์การมหาชนและรัฐวิสาหกิจบางแห่งก็มีกฎหมายของตัวเองที่ยกเว้นการใช้หมวดค่าชดเชยนี้ ถ้าไม่แน่ใจว่าสังกัดของตัวเองอยู่ใต้กฎหมายฉบับไหน ให้ถามฝ่ายบุคคลก่อน
ค่าชดเชยตามอายุงานยังเป็นแค่ก้อนเดียวในหลายก้อนที่เกี่ยวกับการออกจากงาน ยังมีสินจ้างแทนการบอกกล่าวล่วงหน้าตามมาตรา 17 ค่าจ้างสำหรับวันหยุดพักผ่อนประจำปีที่ไม่ได้ใช้ตามมาตรา 67 เงินจากกองทุนสำรองเลี้ยงชีพ และสิทธิประโยชน์จากประกันสังคม แต่ละก้อนมีเงื่อนไขของตัวเองและบางก้อนใช้ได้เฉพาะบางเหตุของการออกจากงาน รายการและเงื่อนไขครบอยู่ที่หน้าเครื่องมือ
และบทความนี้ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายสำหรับกรณีเฉพาะราย ถ้ามีข้อพิพาทกับนายจ้างเรื่องเหตุของการออกจากงาน ให้ปรึกษาสำนักงานสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานจังหวัดหรือทนายความด้านแรงงาน
คำถามที่พบบ่อย
เกษียณอายุได้ค่าชดเชยไหม
ได้ มาตรา 118/1 แห่งพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงานกำหนดว่าการเกษียณอายุตามที่นายจ้างและลูกจ้างตกลงกันหรือตามที่นายจ้างกำหนดไว้ ให้ถือว่าเป็นการเลิกจ้าง ลูกจ้างเอกชนที่เกษียณจึงได้รับค่าชดเชยตามอายุงานเหมือนถูกเลิกจ้างโดยไม่มีความผิด อายุงาน 10 ปีแต่ไม่ถึง 20 ปีได้ค่าจ้าง 300 วัน และอายุงาน 20 ปีขึ้นไปได้ 400 วัน คนเงินเดือน 30,000 บาทที่ทำงานครบ 20 ปีจึงได้ 400,000 บาท
เกษียณแล้วได้ค่าชดเชยกี่เดือน
กฎหมายนับเป็นจำนวนวันของค่าจ้างอัตราสุดท้าย ไม่ใช่จำนวนเดือน อายุงานครบ 120 วันแต่ไม่ถึง 1 ปีได้ 30 วัน ครบ 1 ปีแต่ไม่ถึง 3 ปีได้ 90 วัน ครบ 3 ปีแต่ไม่ถึง 6 ปีได้ 180 วัน ครบ 6 ปีแต่ไม่ถึง 10 ปีได้ 240 วัน ครบ 10 ปีแต่ไม่ถึง 20 ปีได้ 300 วัน และครบ 20 ปีขึ้นไปได้ 400 วัน ซึ่งเทียบเท่าประมาณ 1, 3, 6, 8, 10 และ 13.33 เดือนตามลำดับ
บริษัทไม่ได้กำหนดอายุเกษียณไว้ ต้องทำยังไง
มาตรา 118/1 วรรคสองให้สิทธิลูกจ้างที่มีอายุครบ 60 ปีขึ้นไปแสดงเจตนาเกษียณอายุต่อนายจ้างได้เอง ในกรณีที่ไม่ได้มีการตกลงหรือกำหนดอายุเกษียณไว้ หรือกำหนดไว้เกินกว่า 60 ปี การเกษียณจะมีผลเมื่อครบ 30 วันนับแต่วันแสดงเจตนา และนายจ้างต้องจ่ายค่าชดเชยตามมาตรา 118 วรรคหนึ่ง การแสดงเจตนาเกษียณจึงไม่ใช่การลาออก และไม่ทำให้เสียสิทธิค่าชดเชย
ลาออกเองก่อนถึงวันเกษียณ ได้ค่าชดเชยไหม
ไม่ได้ ค่าชดเชยตามมาตรา 118 เป็นเงินที่นายจ้างต้องจ่ายเมื่อเลิกจ้าง การลาออกเป็นการบอกเลิกสัญญาฝ่ายลูกจ้างจึงไม่เข้าเงื่อนไข คนเงินเดือน 30,000 บาทที่มีอายุงาน 20 ปี ถ้ารอให้ถึงวันเกษียณจะได้ค่าชดเชย 400,000 บาท ถ้าเขียนใบลาออกเองจะได้ 0 บาท ต่างกัน 400,000 บาทจากการเลือกวิธีออกจากงาน
อายุงานขาดไปวันเดียวมีผลกับค่าชดเชยไหม
มีผลเต็มขั้น เพราะอัตราค่าชดเชยเป็นขั้นบันไดตามอายุงาน ไม่ได้ไล่ขึ้นทีละวัน คนที่เริ่มงาน 1 กรกฎาคม 2549 เงินเดือน 30,000 บาท ถ้าวันสุดท้ายของการทำงานคือ 29 มิถุนายน 2569 อายุงานเป็น 19 ปี 11 เดือน 29 วัน ได้ค่าชดเชย 300 วัน คือ 300,000 บาท แต่ถ้าวันสุดท้ายเป็น 30 มิถุนายน 2569 อายุงานครบ 20 ปีพอดี ได้ 400 วัน คือ 400,000 บาท ต่างกัน 100,000 บาทจากวันทำงานวันเดียว
ข้าราชการเกษียณได้ค่าชดเชยตามมาตรา 118 ไหม
ไม่ได้ เพราะพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงานใช้กับความสัมพันธ์ระหว่างนายจ้างกับลูกจ้างในภาคเอกชน ข้าราชการเกษียณเมื่อสิ้นปีงบประมาณที่อายุครบ 60 ปี และรับบำเหน็จหรือบำนาญตามกฎหมายของตนเอง ซึ่งเป็นคนละระบบกับค่าชดเชย บทความนี้จึงใช้กับลูกจ้างเอกชนเท่านั้น
⚖️ คำนวณค่าชดเชยของคุณจากวันเริ่มงานจริง
ใส่วันเริ่มงาน วันสุดท้ายของการทำงาน และเงินเดือนอัตราสุดท้าย เพื่อดูว่าอยู่ขั้นไหนและได้เท่าไร